Bỏ qua nội dung chính

Tin Tức

Tìm kiếm
 

Thứ Tư, 14/03/2012, 17:05

Trung tâm Thông tin Học liệu Đại học Đà Nẵng với sưu tập "Văn hóa Nghệ thuật Chăm"

Người Chăm, còn gọi là người Chàm, người Chiêm Thành,…thuộc nhóm ngữ hệ Nam đảo, là một bộ phận của nhóm loại hình Indonésien. Người Chăm là một dân tộc đã từng có một quốc gia độc lập, hùng mạnh trong lịch sử và có nền văn hóa phát triển. Ở Việt Nam người Chăm có quan hệ gần gũi với nhóm dân tộc như Ê Đê, Gia Rai , Chu Ru, RaGlai...được xác định là cư dân bản địa ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và đã có quá trình định cư lâu đời ở khu vực này. Trải qua hàng ngàn năm, dưới những biến cố lịch sử, xã hội mà chủ yếu là do chiến tranh và mẫu thuẫn nội bộ, người Chăm không còn cư trú tập trung ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ mà phân bố rộng rãi ở khắp các tỉnh phía Nam Việt Nam và một số các quốc gia khác. Ngày nay nhiều di tích Chăm được tìm thấy rải rác từ các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị đến Bình Thuận, Ninh Thuận mà đặc trưng là những đền tháp và các công trình điêu khắc đá.

Khu di tích Mỹ Sơn (Ảnh Bảo tàng Chăm Đà Nẵng)

Khu di tích Mỹ Sơn (ảnh BT Chăm Đà Nẵng)

Trên đất Quảng Nam, nơi xưa kia thuộc địa khu Amaravati có hai trung tâm đã từng là các kinh đô của người Chăm là thành phố Indrapura nằm ở khu vực Đồng Dương (thuộc huyện Thăng Bình), thành phố Simhapura nằm ở Trà Kiệu (thuộc huyện Duy Xuyên) và thánh địa Mỹ Sơn nằm ở cách Trà Kiệu khoảng 25km về hướng tây nam, di tích đền tháp và công trình điêu khắc đá của người Chăm còn rất đậm đặc. Tại thành phố Đà Nẵng, Bảo tàng Điêu khắc Chăm (trước đây là "Musée Henri Parmentier") được chính thức xây dựng vào năm 1915 và khánh thành vào đầu năm 1919 bởi học giả người Pháp, là nơi tập trung nhiều hiện vật điêu khắc Chăm được tìm thấy trong vùng Đà Nẵng, Quảng Nam và các tỉnh lân cận. Qua 2 lần mở rộng, cho đến nay có thể nói đây là một bảo tàng hiện vật điêu khắc Chăm phong phú và có tầm cỡ ở Đông Nam Á.

Văn hóa Chăm Pa chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ, đã từng phát triển rực rỡ với những đỉnh cao nghệ thuật là phong cách Đồng Dương và phong cách Mỹ Sơn A1. Cùng với nền điêu khắc của người Khmer và người Java, nền điêu khắc Chăm Pa là một trong ba nền điêu khắc chịu ảnh hưởng của Ấn Độ đạt tới tầm cỡ thế giới. Từ cuối thế kỷ thứ 7 đến đầu thế kỷ 17 người Chăm xây dựng và để lại một số lượng lớn các công trình kiến trúc đền tháp, thành luỹ, cùng các tác phẩm điêu khắc. Hiện tại có trên hai mươi cụm di tích kiến trúc đền tháp và rất nhiều phế tích kiến trúc, các di tích này có giá trị đặc sắc, mang tính toàn cầu, xứng đáng nhận được sự quan tâm của cộng đồng quốc tế, trong đó có thánh địa Mỹ Sơn được UNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới vào năm 1999.
Với thế mạnh của đặc trưng vùng miền, sức hấp dẫn và tính độc đáo của giá trị văn hóa nghệ thuật Chăm, trên cơ sở chức năng nhiệm vụ đã được xác định, Trung tâm Thông tin Học liệu Đại học Đà Nẵng xây dựng và phát triển bộ sưu tập “Văn hóa Nghệ thuật Chăm” trong khuôn khổ dự án “Phát triển Trung tâm Học liệu Đại học Đà Nẵng” nhằm tạo thêm một kênh cung cấp thông tin tư liệu cho các đối tượng nghiên cứu Chăm trong và ngoài nước.

Xác định đây là một đề tài tương đối nhạy cảm nên ngay từ ban đầu nhóm thực hiện dự án đã triển khai công việc một cách thận trọng và khoa học. Một hội thảo khoa học qui mô vừa được tổ chức với các tham luận của một số nhà khoa học đến từ Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh cùng các giảng viên Khoa Sử trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Đà Nẵng. Hội thảo đã khẳng định tính đúng đắn và cần thiết của đề tài, đồng thời giúp làm sáng tỏ những vấn đề về phạm vi đề tài cần giới hạn, nguồn cung cấp tài liệu, bước đi và cách thức thực hiện… Sự đóng góp tích cực của GSVS. Trần Ngọc Thêm (Đại học Quốc Gia Tp. Hồ Chí Minh) và PGS. Vương Văn Toàn (Viện Thông tin KHXHVN) không chỉ là những ý kiến có giá trị khoa học mà còn là những hoạt động hỗ trợ cụ thể trong tiến trình triển khai đem lại sự thành công của dự án.

Qua gần 2 năm thực hiện, cho đến nay bộ sưu tập đã hình thành bước đầu với 5.310 tư liệu gồm 55.424 trang. Số tư liệu xuất bản trước năm 1954 chiếm gần 10% so với tổng số tài liệu thu thập, những tài liệu nầy chủ yếu được viết bằng tiếng Pháp, đang được lưu trữ tại các Viện Thông tin, Thư viện và cơ quan lưu trữ lớn ở Trung ương và địa phương trong cả nước. Nhìn chung, những tài liệu đưa vào sưu tập là những tài liệu được chọn lọc và có giá trị nghiên cứu cao được thẩm định bởi Hội đồng thẩm định Đại học Đà Nẵng.

Đánh giá khái quát về bộ sưu tập, xin phép được trích ra đây nhận xét của ThS. Võ Văn Thắng, Giám đốc Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng: “Mặc dù tài liệu về văn hóa Chăm hiện có khá nhiều nhưng lại nằm rải rác ở thư viện này một ít, thư viện kia một ít và một phần không nhỏ ở các tủ sách cá nhân. Trung tâm Thông tin Học liệu Đại học Đà Nẵng đã rất có công trong việc xây dựng một bộ sưu tập tài liệu quy mô lớn về văn hóa Chăm, tính quy mô thể hiện ở thời gian các tài liệu được ấn hành (gần 100 năm từ đầu thế kỷ 20 đến nay), ở chủ đề nội dung của các tài liệu (từ lịch sử, phong tục, lễ hội cho đến kiến trúc, âm nhạc, ẩm thực…), ở tính chất các tài liệu (từ nghiệp dư đến chuyên nghiệp, từ loại hình thông tin báo chí đến nghiên cứu chuyên sâu), ở ngôn ngữ (cả ở ba thứ tiếng Việt, Anh, Pháp, chỉ tiếc là chưa có tiếng Hoa). Giáo sư Bruce Lockhart, trong bài viết mới đây (in trong sách The Cham of Vietnam – History, Society and Art, Trần Kỳ Phương and Bruce M. Lockhart biên tập, Đại học Quốc gia Singapore xuất bản năm 2011) có chia lịch sử nghiên cứu Champa thành 4 trường phái chính, the Colonial Champa – trường phái của các học giả Pháp và Ấn Độ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, Champa seen from Saigon – trường phái của các học giả miền Nam Việt Nam trước 1975, Champa seen from Hanoi – trường phái của các học giả Việt Nam Xã hội Chủ nghĩa và the Revisionist Champa – trường phái của các học giả EFEO từ thập niên 1980 đến nay. Có thể nói với bộ sưu tập tư liệu đồ sộ này của Trung tâm Thông tin Học liệu Đại học Đà Nẵng, người đọc có thể tiếp xúc được với cả bốn trường phái nêu trên”.

Do nguồn kinh phí dự án sử dụng cho đề tài có giới hạn cho nên việc thu thập các tư liệu Chăm lưu trữ ở các tủ sách tư nhân trong nước cũng như các tư liệu Chăm xuất bản và lưu trữ ở nước ngoài vẫn còn là một thiếu sót lớn chưa có khả năng thực hiện. Hiện nay, Nhóm thực hiện dự án đang nổ lực để hoàn thiện những công đoạn cuối nhằm sớm đưa sưu tập vào phục vụ người nghiên cứu.

Tài liệu tham khảo:

1. Ngô Văn Doanh: Văn hóa Chăm Pa. – H., Văn hóa Thông tin, 1994.

2. Nguyễn Q. Thắng: Quảng Nam trong hành trình mở cõi và giữ nước. – Tp. Hồ Chí Minh, Nxb. Tổng Hợp, 2005.

3. Trần Ngọc Thêm (GSVS.): Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam. – Tp. Hồ Chí Minh, Nxb. Tổng Hợp, 2006.

4. Trang chủ Viện Cổ chàm Đà Nẵng (http://www.chammuseum.danang.vn)
 

Bùi Văn Phúc
Trung tâm Thông tin Học liệu Đại học Đà Nẵng

 

Bản InQuay lại